Ostatnie lato na Litwie

W 1940 roku zwyczajne życie w Republice Litewskiej toczyło się do ostatniej chwili względnego spokoju. Rolnicy planowali żniwa, mieszczuchy wakacyjne wyjazdy na łono natury. Gimnazja opuszczał pierwszy rocznik absolwentów urodzonych za niepodległości. W przerwach między dyskusjami o modernizacji, nowościach wydawniczych i tych na srebrnym ekranie Litwini się cieszyli, że żyją w kraju neutralnym i ominęła ich wojenna pożoga.

Oczywiście jej łuna była widoczna z Litwy. Brakowało towarów importowanych, napływali za to uchodźcy z Polski. Kraj powrócił do eksploatacji torfu, 15 maja wystartowała ogólnokrajowa akcja zbiórki złomu. Litwini z niepokojem śledzili meldunki o niemieckiej ofensywie pod Paryżem.

Wir wielkiej historii zawsze zasysa mozaikę zwykłych trosk i drobnych radości. Norbertas erniauskas z kronikarską dokładnością i po literacku soczyście przywrócił atmosferę ostatniego półrocza przed wkroczeniem Sowietów na Litwę. W społecznej świadomości prawie nie wybrzmiewała melancholia poetki Matle Olkinaite: Tegoroczne lato jest jakieś dziwne. Każde pożegnanie jest bolesne i wydaje się, że wszystko mija bezpowrotnie.