Przemyśl pod sowiecką okupacją Wspomnienia z lat 1939-1941

Z uwagi na bardzo niewygodną dla komunistycznych władz polskich treść Wspomnień, opisujących przecież okres okupacji sowieckiej Prze­myśla, rękopis był ukrywany przez cały okres istnienia PRL w obawie przed konfiskatą przez Służbę Bezpieczeństwa (...)

Wspomnienia koncentrują się na opisie wydarzeń, które miały miejsce w siedzibie TPN, ale zawierają także wiele cennych informacji o życiu w okupowanym przez Sowietów Przemyślu. Mylny byłby zatem pogląd mówiący o tym. że ograniczają się one do opisu działalności jednej z wielu instytucji kulturalnych powiatowego miasteczka w okresie II wojny światowej. Ówczesna sytuacja geopolityczna sprawiła bowiem, że Przemyśl stał się miastem granicznym, podzielonym - podobnie jak cala II Rzeczpospolita - na dwie strefy okupacyjne, niemiecką i sow­iecką. Również samo Towarzystwo należało do najważniejszych insty­tucji kulturalnych w mieście i w regionie (...) Rękopis Smołki zawiera wiele cennego materiału dotyczącego życia kulturalnego w „sowieckim” Przemyślu, w tym losów polskiego dziedzictwa kulturowego (...)

W tekście Smołki znalazło się wiele cennych spostrzeżeń dotyczących realiów życia w warunkach sowieckiej okupacji, w tym charakterystyki osobowe ówczesnych urzędników i opis ich specyficznych obyczajów i zachowań. Autor porusza też problem stosunków narodowościowych polsko-ukraińsko-żydowskich (...) Smołka opisuje też zagadnienia związane z problemem postaw Polaków wobec komunizmu i okupanta sowieckiego. Było to zjawisko ważne - nie tylko w okresie pierwszej ok­upacji sowieckiej, ale także po roku 1944 - podzieliło bowiem zarówno społeczeństwo polskie, jak i poszczególne rodziny (...)

(ze Wstępu)